Bogatym nie jest ten, kto posiada, ale ten, kto "rozdaje", kto zdolny jest dawać.

Jan Paweł II

Moment, gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, jest ważny zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Cała rodzina jest pełna nadziei, ale także obaw. Sukces dziecka na starcie edukacji jest niezwykle ważny!

Diagnoza gotowości szkolnej dla rodziców

Dzieci, które od początku czują się w szkole dobrze, nie przejawiają trudności w adaptacji do nowych warunków – wykształcają w sobie poczucie pozytywnej motywacji do uczenia się,  są zadowolone, otwarte na nowe kontakty z rówieśnikami, chętne do podejmowania obowiązków szkolnych, są szczęśliwe. Natomiast dzieci, które już na początku kariery szkolnej  spotykają się z trudnościami – bardzo szybko się zniechęcają i utwierdzają w przekonaniu, że nigdy sobie nie poradzą, że nie nadają się do niczego, a chodzenie do szkoły wiąże się dla nich z przykrościami i porażkami. Jeżeli takie przekonanie towarzyszy dziecku przez dłuższy czas, może doprowadzić do wielu zaburzeń,  negatywnych  zachowań, a także wpłynąć ujemnie na stosunek do otoczenia i samego siebie.
Jest również jedną z przyczyn występowania fobii szkolnej. Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym naszych dzieci już na starcie, musimy odpowiedzieć sobie na pytanie:

Co to jest gotowość szkolna?

Gotowość/Dojrzałość szkolna jest to gotowość dziecka do podjęcia nauki szkolnej.
Według W. Okonia” gotowość  szkolna” określona jest jako osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, który  umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści programowych klasy pierwszej. Natomiast E. Waszkiewicz uważa, że „gotowość szkolna” to moment równowagi między wymaganiami szkoły, a możliwościami rozwojowymi dziecka.  M. Przetacznikowa  "gotowością szkolną” nazywa zespół  cech psychofizycznych ukształtowanych w okresie pierwszych 6 lat życia, które umożliwiają dziecku przystosowanie się do nauki w szkole.
W badaniach nad gotowością, które prowadzi się obecnie, szczególnie akcentuje się jako ważną, umiejętność nawiązywania przez dziecko kontaktów z rówieśnikami i nauczycielem.
Gotowość szkolna nie jest uwarunkowana biologicznie i nie następuje samorzutnie w określonym czasie, ale jest osiągana poprzez różnorodne doświadczenia dziecka w sferze umysłowej, społecznej, emocjonalnej i fizycznej, na drodze długotrwałego procesu przemian,  który prowadzi do przystosowania się dziecka do szkolnego systemu nauczania.

Wskaźniki gotowości  szkolnej dziecka.

Dziecko gotowe do szkoły zna:
- swoje imię i nazwisko,
- adres zamieszkania,
- imiona rodziców,
- nazwę zawodu rodziców, jeśli pracują,
- nazwy zwierząt domowych,
- nazwy dni tygodnia, pór roku.
Dziecko gotowe do szkoły umie:
- prawidłowo trzymać ołówek (pomiędzy palcami wskazującym, środkowym i kciukiem),
- posługiwać się przyborami do rysowania, kolorowania i pisania zawsze tą samą ręką (prawą lub lewą),
- kolorować obrazek bez wychodzenia za linię,
- narysować postać człowieka z zachowaniem odpowiednich proporcji, szczegółów,
- poprawnie odwzorować kształty geometryczne, szlaczki literopodobne,
- lepić z plasteliny, gliny lub masy solnej,
- ciąć nożyczkami wzdłuż wyznaczonej linii prostej, falistej i łamanej,
- sprawnie wykonać proste ćwiczenia gimnastyczne, np.: skakać na jednej nodze, rzucać i łapać piłkę,
- samodzielnie się rozebrać i ubrać,
- zawiązać sznurowadła i zapiąć guziki,
- odróżnić prawą i lewą stronę ciała u siebie oraz osoby stojącej naprzeciwko,
- wymienić kilka różnic w dwu pozornie podobnych do siebie przedmiotach lub obrazkach,
- grupować przedmioty według, np.: barwy, kształtu, wielkości,
- sortować znane przedmioty lub ich obrazki wg określonej zasady, np.: owoce, zwierzęta, zabawki,
- wybrać takie same obrazki, litery, wyrazy,
- złożyć widokówkę pociętą na kilka części,
- dobrać w pary obrazki lub przedmioty z uwzględnieniem jakiejś cechy wspólnej, np.: igła- nitka, koło- samochód,
- odróżniać dźwięki różnych pojazdów, instrumentów, głosy zwierząt,
- odtworzyć prosty układ rytmiczny wystukany przez dorosłego, np.: ( - - ¬_), (- - _),
- dokonać analizy (podzielić wyraz na sylaby), np.: mo– ty –le,
- dokonać syntezy (złożyć w całość) wyraz wypowiedziany sylabami: motyle,
- wyróżnić głoskę ( zarówno samogłoskę, jak i spółgłoskę) na początku i na końcu wyrazu,( m – otyle,  motyl – e)
- zróżnicować wyrazy dźwiękopodobne, np.: pas - bas, kasza - kasa,
- swobodnie liczyć do 10, także wspak,
- przeliczyć elementy w zbiorze i powiedzieć ile ich jest,
- dodawać i odejmować na konkretach, np.: liczmanach lub palcach do 10,
- porównać ze sobą dwa zbiory, powiedzieć gdzie jest więcej, a gdzie mniej,
- opowiedzieć, co przedstawia dany obrazek,
- poprawnie wymawiać wszystkie głoski oraz dłuższe wyrazy, np.: kalafior, kolorowy, suszony, szosa…
- budować zdania poprawne pod względem gramatycznym,
- przez dłuższą chwilę skupić się na słuchaniu opowiadania, bajki lub muzyki,
- zapamiętać teksty krótkich wierszyków i piosenek,
- zgodnie bawić się w grupie, zaczekać na swoją kolej,
- doprowadzić rozpoczętą pracę lub zabawę do końca,
- posprzątać po sobie po zakończeniu pracy lub zabawy,
- podporządkować się poleceniom,
- wykonać 3-4 polecenia wg kolejności podanej przez dorosłego,
- bez problemu rozstać się z rodzicami lub opiekunami,
- łatwo nawiązywać kontakt z dorosłymi i rówieśnikami.
O powodzeniu szkolnym dziecka decyduje więc w dużej mierze jego gotowość szkolna, ale nie tylko. Losy szkolne dziecka zależą również od technik i metod pracy dydaktycznej, a także od postawy rodziców, którzy niejednokrotnie chcąc pomóc dziecku ,popełniają błędy.

Najczęstsze błędy rodziców:

Straszenie szkołą
Dziecko będzie traktować pójście do szkoły jako przykry obowiązek, a samą szkołę postrzegać będzie jako miejsce, w którym będzie mu źle.
Likwidacja zabawek
Często także całkowite zburzenie dotychczasowej organizacji życia w domu. Powoduje to utratę poczucia bezpieczeństwa, które zastępuje niepewność, a nawet zagrożenie. Od dziecka zaczyna wymagać się zbyt dużej odpowiedzialności i dorosłości.
Okazywanie lęku przed szkołą przez samych rodziców
Coraz częściej zdarzają się sytuacje, w których to rodzice przejawiają strach przed szkołą i po prostu zarażają nim dzieci.
Stosunek do oceny szkolnej
Dzieci nie zdają sobie sprawy z wartości oceny. Jest ona kształtowana przez dom rodzinny i najbliższe otoczenie dziecka. Przykre dla dziecka przeżycia mogą wywołać nadmierne ambicje rodziców, nastawionych na zdobywanie przez dziecko najlepszych stopni. Otrzymanie każdej innej oceny spowoduje napięcie, wywoła lęk, a z czasem doprowadzi do zachwiania wiary dziecka we własne możliwości i poczucia niższej wartości. Strach przed pójściem do szkoły wywoła z pewnością zapowiedź przykrych konsekwencji z powodu złych ocen.

Zadania dla rodziców w zakresie kształtowania dojrzałości szkolnej.

1. Wyrabianie u dziecka samodzielności w zakresie czynności samoobsługowych (mycie, ubieranie się, jedzenie, dbanie o swoje zabawki, przybory do rysowania, porządek w pokoju i na biurku, stawianie prostych zadań związanych z pomocą dorosłym w czynnościach i pracach domowych). Wyręczanie dziecka powinno następować wyłącznie w sytuacjach przerastających jego możliwości. Zbyt częste wyręczanie prowadzi do wytworzenia bezradności w sytuacjach wymagających samodzielności. Należy chwalić dziecko za udane wykonanie zadania.
2. Budowanie wytrwałości i systematyczności.Należy przydzielać dziecku pewne stałe obowiązki (prace domowe np.. sprzątanie, pomoc przy przygotowywaniu posiłków, opieka nad roślinami, zwierzętami, współpraca z rodzeństwem w zakresie czynności samoobsługowych i podczas zabawy ) oraz zwracać uwagę, aby doprowadzało je do końca. Ważne jest, aby doceniać przejawy aktywności i starania dziecka.
3. Kształcenie prawidłowej wymowy.Podczas zabaw i rozmów z dzieckiem samemu prezentować prawidłowe wzorce mowne, wyraźnie artykułować głoski, mówić wolno, nie naśladować mowy dziecięcej, nie używać spieszczeń i zdrobnień, ponieważ nieprawidłowe wzorce  utrwalają się przyczyniając się potem do błędów w pisaniu. Można stosować róże zabawy słowne: np. zabawy z sylabami, głoskami, oglądanie i opowiadanie historyjek, ilustracji oraz czytanie książek dla dzieci.
4. Doskonalenie sprawności manualnej i grafomotorycznej ręki. Warto organizować dziecku zabawy plastyczne (malowanie, wycinanie, wyklejanie, lepienie, rysowanie, wydzieranie, składanie), które rozwijają niezbędną przy pisaniu ,sprawność ręki.
5. Wypracowywanie umiejętności uważnego słuchania i koncentrowania się. Oglądanie wspólnie z dzieckiem bajek i filmów dla dzieci. Czytanie dziecku dostosowanych do jego możliwości percepcyjnych utworów literatury dziecięcej i korzystanie z czasopism dziecięcych (zawierają one właściwie dobraną tematykę, ćwiczenia i pomysły zabaw, które we właściwym kierunku rozwijają dziecko) oraz wzbogacają słownik czynny i bierny, uczą skupienia uwagi, rozwijają myślenie i wyobraźnię dziecka.
6. Ćwiczenie pamięci, słuchu i poczucia rytmu poprzez uczenie na pamięć wierszy i piosenek.Zachęcanie do występów przed publicznością, brania udziału w teatrzykach przedszkolnych, występach tanecznych i wokalnych- grupowo i solowo. Zachęcanie do tworzenia i kreowania wybranych przez dziecko postaci.
7. Rozwijanie aktywności poznawczej. Wspólne oglądanie programów telewizyjnych, „kontrolowane” gry i zabawy z komputerem, słuchanie płyt, audycji radiowych, chodzenie do kina, teatru, wspólne spacery, spotkania rodzinne, okolicznościowe- dostarczają dziecku wiedzy o otaczającym świecie i są okazją do obserwowania. Dają możliwość wspólnej rozmowy oraz ćwiczą umiejętność wyrażania myśli i sądów.    
8. Rozbudzanie pozytywnej motywacji do uczenia się.Zaciekawianie dziecka otaczającym światem, inspirowanie swoją aktywną i afirmującą postawą do otoczenia i ludzi. Organizowanie interesujących dla dziecka zdarzeń i sytuacji w środowisku rodzinnym i otoczeniu społeczno-przyrodniczym. Zachęcanie, poprzez nagradzanie jego wysiłków i dobrze wykonanych zadań.
Nie należy zmuszać dziecka do ćwiczeń, krytykować, ośmieszać, ale nagradzać i zachęcać do aktywności poprzez zapewnienie ciekawych, atrakcyjnych materiałów pomocniczych do nauki czytania, pisania i liczenia.
 
Wnioski:

Właściwie każdą czynność czy wydarzenie dnia codziennego można wykorzystać do rozwijania umiejętności i pogłębiania wiedzy naszego dziecka - do odpowiedniego przygotowania go do szkoły. Wszystko zależy od instrukcji i komentarza dorosłego, od pokierowania działaniem dziecka, sprowokowania go pytaniami do obserwacji i myślenia oraz od nagrodzenia jego wysiłków własnym entuzjazmem i aplauzem.
 
Elżbieta Chmielewska

Newsletter

Zapisz się
do góry